Is het Brandweerman-arrest nieuwe jurisprudentie? Prejudiciële vragen over begrip nieuwe jurisprudentie

Om van ‘loon’ in de zin van art. 10, eerste lid, Wet LB te kunnen spreken, moet het verkrijgen van het voordeel in redelijkheid toe te rekenen zijn aan de dienstbetrekking. In het Smeerkuil 1-arrest van 29 juni 1983 is aangegeven dat vergoedingen van immateriële schade en verlies aan arbeidskracht niet tot het loon behoren, behoudens bijzondere omstandigheden.

In het arrest van 21 februari 2001 heeft de Hoge Raad aangegeven dat het bij ‘bijzondere omstandigheden’ gaat om omstandigheden zoals afspraken in de arbeidsovereenkomst en rechtspositionele regelingen, waaraan de werknemer een recht op vergoeding wegens verlies van arbeidskracht ontleent.

In het Smeerkuil 2-arrest (of Brandweerman-arrest) van 25 maart 2022 heeft de Hoge Raad de uitzondering van ‘bijzondere omstandigheden’ – waaronder vergoedingen van immateriële schade en verlies aan arbeidskracht toch tot het loon behoren – genuanceerd. D.w.z. de Hoge Raad heeft geoordeeld dat een afspraak in een arbeidsovereenkomst of rechtspositionele regeling niet op voorhand betekent dat sprake is van loon. De uitzondering geldt indien en voor zover de werkgever aan zijn erkenning van aansprakelijkheid een hogere vergoeding verbindt dan rechtstreeks uit die aansprakelijkheid voortvloeit. Wanneer de werkgever dus geen hogere vergoeding aan de erkenning van aansprakelijkheid verbindt, brengt de vastlegging in de arbeidsovereenkomst materieel geen verandering in de rechten die de werknemer als gevolg van het ongeval heeft. Alsdan is er ook geen reden om over de belastbaarheid van de vergoeding anders te oordelen dan in het geval van de werknemer ten aanzien van wie in de arbeidsovereenkomst niets is geregeld omtrent een vergoeding als hiervoor bedoeld.

Kortom, indien bij of krachtens de arbeidsovereenkomst geen hogere vergoedingen voor immateriële schade en verlies aan arbeidskracht zijn voorzien dan bepaald worden door de op de werkgever rustende aansprakelijkheid, dan is er geen sprake van loon.

Uitkeringen die worden genoten ter vervanging van te derven inkomen wegens tijdelijke arbeidsongeschiktheid als gevolg van een ongeval, kwalificeren niet als vergoedingen voor immateriële schade en verlies aan arbeidskracht. Dergelijke uitkeringen zijn belast als loon. Wanneer een immateriële schadevergoeding wordt vormgegeven als een periodieke uitkering dan is die uitkering -gezien een arrest van 8 februari 2023 – in de regel belast.

Naar aanleiding van het Brandweerman-arrest van 25 maart 2022 zijn er vanuit de Tweede Kamer vragen gesteld over onterechte belastingheffing op letselschade. In de antwoorden merkt de Staatssecretaris Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst op dat hij dit arrest als nieuwe jurisprudentie ziet. Wanneer sprake zou zijn van nieuwe jurisprudentie dan zou een belastingplichtige binnen vijf jaar na afloop van het belastingjaar waarover de aanslag is opgelegd een verzoek tot ambtshalve vermindering van zijn aanslag inkomstenbelasting kunnen indienen.

De vraag is nu of het Brandweerman-arrest uit 2022 inderdaad nieuwe jurisprudentie vormt ten opzichte van het Smeerkuilarrest uit 1983. Hof Arnhem-Leeuwarden heeft op 15 september 2026 vijf prejudiciële vragen aan de Hoge Raad voorgelegd. Daarbij vraagt het onder meer welk toetsingskader geldt, wat de betekenis is van een redelijkerwijs verdedigbare rechtsopvatting van de inspecteur en hoe moet worden omgegaan met situaties waarin de Hoge Raad een nieuwe rechtsvraag beantwoordt of juist terugkomt van eerdere rechtspraak. Ook vraagt het hof specifiek of het Brandweerman-arrest ten opzichte van het Smeerkuilarrest een nieuwe rechtsopvatting bevat.

Hof Den Haag kwam in een uitspraak van 1 september 2026 trouwens tot het oordeel dat het Brandweerman-arrest geen “nieuwe jurisprudentie” is ten opzichte van het Smeerkuilarrest.

Heb je vragen of over de verschuldigdheid van belasting over een schadevergoeding of uitkering? Of meen je in het verleden te veel belasting te hebben betaald en wil je een ambtshalve vermindering indienen? Neem dan gerust contact met ons op.

Deel dit bericht via